Brain Juicing: Επεισόδιο 01, Η πίεση από ομοτίμους

Brain Juicing: Επεισόδιο 01, Η πίεση από ομοτίμους | από το IN WHIRL OF INSPIRATION

Καλωσήρθατε, καλωσήρθατε! Σήμερα συζητάμε για την πίεση από ομοτίμους, την πίεση να ανήκουμε σε ομάδες ομοίων και την κοινωνική απόρριψη!

Εάν προτιμάτε να διαβάσετε το σημερινό μας επεισόδιο, σας έχω καλυμμένους. Δείτε παρακάτω.

 

Οπότε!

Σας έχει τύχει να πάτε σε ένα δείπνο με φίλους, όχι τόσο κοντινούς για  ώστε να ξέρετε από την καλή και την ανάποδη, αλλά αρκετά κοντινούς  ώστε να σπάσετε γρήγορα τον πάγο; Σε μια παρέα σαν ετούτη που ακόμα οι δυναμικές των μελών της σχηματίζονται, είναι μαθηματικά βέβαιο πώς κάποια στιγμή κάποιος θα προσπαθήσει να ταιριάξει όμοιες προσωπικότητες. Πιθανώς να κάνει μια δήλωση όλο  πάθος  για το πως «λατρεύω να τρώω με το κουτάλι νουτέλα από το βάζο». Όσοι ταυτιστούν με αυτήν του θέση, θα δημιουργήσουν ένα ενθουσιώδες μελίσσι, εκθειάζοντας την απόλαυση της νουτέλας-κατευθείαν-από-το-βάζο. Και τότε κάποιος θα πεταχτεί για να πει πως «ε, νομίζω πως το φυστικοβούτυρο είναι καλύτερο», και να μαζέψει γύρω του μια ακόμα ομάδα ομοίων. Οι μεν θα αρχίσουν να τσιγκλάνε τους δε, δημιουργώντας μια «η ισχύς εν τη ενώσει» κατάσταση. Κάποιος αναποφάσιστος θα βομβαρδιστεί και από τις δύο ομάδες με τους λόγους που πρέπει να προτιμήσει νουτέλα ή το αντίθετο. Με μια πρώτη ματιά,  η «κόλλα» αυτών των ομάδων είναι μια ανούσια γαστρονομική προτίμηση, σωστά;, αλλά το συναίσθημα του ενθουσιασμού και της ικανοποίησης του να ανήκεις σε μια ομάδα ατόμων που μοιράζονται κάτι κοινό μαζί σου είναι γενικεύσιμη. Στο τέλος, θα υπάρξει ο κυνικός της παρέας που δεν απολαμβάνει ούτε την ίντριγκα ενός τέτοιου παιχνιδιού, μήτε παρατηρεί το κοινωνικό της ενδιαφέρον, και θα δηλώσει «εγώ δεν τρώω καθόλου ζάχαρη», κάτι που θα πυροδοτήσει την έκρηξη όλων εναντίων του. Είναι σαν μια ιεροτελεστία και μια μικρογραφία για την δημιουργία και εξάπλωση ομάδων ομοίων ως προς κάποια χαρακτηριστικά.  

Κάτι τέτοια δείπνα είναι απολαυστικά. Σε τέτοια δείπνα δημιουργούνται οι ιδανικότερες συνθήκες για τις πιο απολαυστικές συζητήσεις. Δεν είναι το πιο υπέροχο συναίσθημα να ανήκεις σε μια ομάδα ομοίων, σε μια παρέα ανθρώπων που έχει ίδιο εύρος θεμελιωδών απόψεων με τις δικές σου; Πολλές φορές, προσωπικά, μου είναι πολύ δύσκολο να συλλάβω την πόσο δημοφιλής είναι μια άποψης αντιδιαμετρικά διαφορετικής από την δικιά μου, πολύ απλά γιατί περιτριγυρίζομαι από όμοιους μου. Όταν είμαι μαζί τους είμαι φακός και καθρέφτης ταυτόχρονα, οι τρόποι επικοινωνίας μας είναι τόσο κοινοί. Και μερικές φορές συναντάς άτομα με ορίζοντα λίγο πιο πλατύ από τον δικό σου και προσαρμόζεις τον καθρέφτη σου, γίνεσαι σφουγγάρι και απορροφάς ότι έχει να προσφέρει στον δικό σου ορίζοντα. Τέτοιες συναναστροφές αποτελούν τόσο μεγάλη έμπνευση, είναι σαν να διαβάζεις ένα βιβλίο που φέρνει τον κόσμο σου πάνω κάτω. Αλλά η συναναστροφή με τον τόσο κοινό περίγυρό μας μπορεί να αποτελέσει και τροχοπέδη μας.

Αναρωτιόμασταν, λοιπόν, τις προάλλες τι είναι αυτό που κινητοποιεί τους απίστευτα, ξεδιάντροπα, τρομαχτικά πλούσιους ανθρώπους να κυνηγούν ακόμα περισσότερα πλούτη. Όταν έχεις τα πάντα και ακόμα περισσότερα, όταν μπορείς να ανοίγεις σαμπάνιες για πρωινό και να μετακινείσαι  με το ιδιωτικό σου τζετ γιατί έχει τόση σημασία να πολλαπλασιάζεις τα δισεκατομμύρια σου μέρα με την μέρα; Τι μπορεί να είναι αυτό που σε ωθεί να ξοδεύεις εκατομμύρια για να ικανοποιήσεις τον ναρκισσισμό σου, ενώ μπορείς να αφανίσεις με τα ίδια χρήματα την φυματίωση από την Αφρική; Είναι η απόλαυση της επί-πτωμάτων-τακτικής για την απόκτηση ακόμα περισσότερων, η έλλειψη του μέτρου για το τι έχει πραγματικά αξία, ή η απληστία και η αλαζονεία τους; Ή όλα μαζί; Ή τίποτα από όλα αυτά; Ένας φίλος μου, ας τον πούμε Τάκη για της ανάγκες αυτής της κουβεντούλας, πρότεινε κάτι πολύ ωραίο. «Είναι το λόμπι σου που σε επηρεάζει», πέταξε λες και πίνει ουίσκι 10 χρόνων με τα χρυσά αγόρια της Γουόλ Στριτ και τα ξέρει από την καλή και την ανάποδη. Αλλά σοβαρά τώρα, ίσως έχει δίκιο που να πάρει. «Μπορώ να τους φανταστώ να κορδώνονται κουστουμαρισμένοι, να αραδιάζουν νούμερα και στατιστικά, δείκτες Dow Jones (ανάθεμα αν κατάλαβα ποτέ τι ακριβώς δείχνουν) και να καυχιούνται για το πόσα εκατομμύρια έβγαλαν αυτήν την εβδομάδα. «Αν το καλοσκεφτείτε, ο περίγυρός μας  μας ασκεί  την πίεση να είμαστε αποδεκτοί.». Είναι ένας ενδιαφέρον παράγοντας αυτός έτσι δεν είναι;

Αλλά μιας και οι περισσότεροι από εμάς δεν θα αγγίξουν ποτέ αυτά τα επίπεδα πλούτου, ας κατεβούμε ένα επίπεδο πιο κάτω, σε μια κατάσταση με την οποία  μπορούμε να ταυτιστούμε ευκολότερα. Ας πάμε στα δύο άτομα, στα ζευγάρια. Γιατί άραγε τόσοι άνθρωποι θέλουν να παντρεύονται; Γιατί δεν ικανοποιούνται απλώς με την υπόσχεση του συντρόφου τους να μείνουν μαζί; Για μένα -πέρα από την συζυγική κάλυψη σε ιατροφαρμακευτικά ή ασφαλιστικές περιστάσεις ενώπιων του νόμου- είναι η ασφάλεια που σου παρέχει ο θεσμός συναισθηματικά. Αυτή η επισημοποίηση της ομάδας των δύο. Όλοι θέλουμε να ανήκουμε κάπου, και μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων τρέμει στην ιδέα να περάσουν την ζωή τους μόνοι τους, να καταλήξουν και κανείς να μην ενδιαφερθεί για αυτούς. Έχουμε μάθει πως πρέπει να είμαστε αρεστοί και αποδεκτοί από πολύ νωρίς, μέσω της οικογένειάς και των πρώτων μας φίλων. Πόσο παιδιά δεν έχουν τραυματιστεί ψυχολογικά από την ανάγκη να εντυπωσιάσουν ή να ευχαριστήσουν τους γονείς τους με αποφάσεις για την ζωή τους που δεν τους κάνουν χαρούμενους. Ή πόσο στρες έχουν «φάει» στο σχολείο όταν δεν ικανοποιούν τα καπρίτσια των φίλων τους και υποβάλλονται σε δημόσιο εξευτελισμό, λεκτικό ή μη. Όπως καταλαβαίνεται, η πίεση της ομάδας είναι τρομαχτικά δυνατή θα έλεγες.

Είχα την τύχη και την χαρά να γνωρίσω μέσω ενός φίλου την απίστευτη ολλανδέζα σκηνοθέτη ντοκιμαντέρ Coco Schrijber. Είναι ένας χείμαρρος και μόλις με είκοσι λεπτά κουβέντας μαζί της νιώθεις που παρασέρνεσαι από την ορμή του νερού της προσωπικότητάς της, και χτυπιέσαι με δύναμη στις όχθες των πεποιθήσεών σου. Παραδείγματος χάρη, η Coco δουλεύει όσο θέλει, ή όσο χρειάζεται την κάθε χρονιά, και σταματάει έπειτα για να ζήσει την ζωή που θέλει. Πόσο γενναία δήλωση! Ποιός θα μπορούσε στην  σημερινή, πνιγερή, κοινωνική πίεση να ψελλίσει πως δεν θέλει να κερδίζει όλο και περισσότερα χρήματα; Η νόρμες μας θέλουν με φιλοδοξίες, να στοχεύουμε όλο και πιο ψηλά, τις άπιαστες, απάτητες κορυφές.  Η συζήτηση μαζί της ήταν τόσο ενδιαφέρουσα, και θέλοντας να την συνεχίσω είδα το πρώτο της ντοκιμαντέρ «Το πρώτο σκότωμα (στα αγγλικά: First Kill». Θέτει μια ερώτηση σε βετεράνους του πολέμου του Βιετνάμ, και αυτή είναι το τι τους ώθησε να σκοτώσουν για πρώτη φορά. Η σκηνοθεσία είναι τόσο εξαιρετική και οι απαντήσεις των βετεράνων τόσο ειλικρινείς, που πραγματικά πρέπει να δείτε αυτό το ντοκιμαντέρ. Αλλά για την ανάγκη της κουβέντας μας, ξέρετε γιατί το έκαναν οι περισσότεροι. Δεν ήταν το αίσθημα για επιβίωση, η προστασία, ή ο φόβος που τους ώθησε, αλλά η πίεση που τους ασκούσε το περιβάλλον τους. Φανταστείτε ένα μάτσο ματσό αγόρια, μεθυσμένα από την αλαζονεία των νιάτων και του αλκοόλ που προσγειώθηκαν στην φρικτή πραγματικότητα του πολέμου, και ξεκίνησαν ένα στοίχημα του ποιος θα «φάει» τους περισσότερους. Το θέατρο του παραλόγου, ή όπως θα έλεγε ο Νίτσε, "Όταν πολεμάτε με τα θηρία, μπορεί να γίνεται ένα από αυτά. Γιατί εάν ατενίζετε την άβυσσο, η άβυσσος σας ατενίζει και αυτή".

Καλώς ή κακώς επειδή είμαι βιολόγος θα αναφέρω και το παρακάτω. Είμαστε το γενετικό μας υλικό ( για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με αυτό: είναι η πληροφορία που μας μεταβίβασαν οι γονείς μας, που την πήραν από τους γονείς και αυτοί από τους δικούς τους κτλ και καθορίζει πάρα πολλά χαρακτηριστικά στο σώμα μας), αλλά είμαστε πολύ περισσότερο το περιβάλλον μας. Αν μεγαλώναμε κάτω από διαφορετικές συνθήκες, θα ήμασταν διαφορετικές προσωπικότητες. Τίποτα στην βιολογία δεν έχει νόημα παρά το φως της εξέλιξης, το ξέρετε; Το είπε ο εξαιρετικός βιολόγος Dobzhansky και μπορείτε να το πιστέψετε. Ας ξεκινήσουμε με το τι ήμασταν σαν είδος. Οι πρώτοι άνθρωποι ξεκίνησαν από τις σαβάνες της Αφρικής σαν κυνηγοί και ζώα αγέλης. Σήμερα ο ατομικισμός μπορεί να επαινείται και να επιβραβεύεται ως εξαιρετικό προτέρημα, αλλά στις σαβάνες του προϊστορικού ανθρώπου αν ξέμενες χωρίς την αγέλη σου, θα σε κατασπάραζαν τα θηρία. Τα εγκεφαλικά δίκτυα αυτών των πρώτων ανθρώπων εξελίχθηκαν ώστε να τους υπενθυμίζουν τις συνέπειες της απόρριψης από την αγέλη, και την ανάγκη να παραμένουν μέρος της πάση θυσία.  Αυτά τα δίκτυα διατηρούνται μέχρι σήμερα στους εγκεφάλους των σημερινών ανθρώπων. Σήμερα μπορεί να μην κυνηγάμε αντιλόπες στις σαβάνες (όχι σε όλες τις ηπείρους τουλάχιστον, ή σε όλα τα μέρη), αλλά η απόρριψη μπορεί να μας κατασπαράξει και πάλι· είναι ψυχολογικό το τέρας αυτή τη φορά. Είναι τρελός πως ο πόνος της κοιωνικής απόρριψης και της «πληγωμένης καρδιάς» και από τον εγκέφαλό μας αναγνωρίζεται ως σωματικός πόνος. Η αγάπη και η αποδοχή ενεργοποιούν τα ίδια νευρολογικά μονοπάτια απόλαυσης με τα ναρκωτικά, ή το αλκοόλ.  Όταν σε απορρίψουν κοινωνικά περνάς από σύνδρομο στέρησης ίδιο (στην βάση του) με αυτό των ναρκωτικών και του ποτού. Ανεξάρτητα από απέχουμε από κάποια εξαρτησιογόνα ουσία ή αν διανύουμε μια συναισθηματική απόρριψη, οι ίδιοι νευρώνες στον πρόσθιο φλοιό του προσαγωγίου και του νησιωτικού φλοιού ενεργοποιούνται. Ο μόνος τρόπος να νιώσουμε καλύτερα είναι να λάβουμε αυτό μου μας κάνει να νιώσουμε καλύτερα, την κοινωνική αποδοχή ή την χημική ουσία, που αποζητάει ο οργανισμός μας.

Άρα η ανάγκη να ανήκουμε κάπου και να νιώθουμε την αποδοχή αυτής της ομάδας είναι στην φύση μας σαν είδος, δεν είναι αδυναμία, είναι ανάγκη. Αυτή η ανάγκη να ανήκουμε κάπου είναι γνωστή σε κύκλους επιστημόνων ή υψηλών στελεχών εταιριών, και πολλές φορές χρησιμοποιείται σαν εργαλείο πίεσης. Όταν συμφωνούμε με κάποιον πολλές φορές δεν είναι λόγω εμπεριστατωμένης έρευνας που κάναμε για τις ηθικές αρχές του, αλλά επειδή κάτι που είπε έκανε το κλικ και μας κέρδισε. Και υπάρχουν εκεί έξω στην πολιτική, στην κοινωνία, στον εργασιακό και φιλικό σας χώρο άνθρωποι που εξασκούν αυτό το σπορ, του να γίνονται αρεστοί. Γι’αυτό θα ήταν υπέροχο αν επιλέγαμε τους ανθρώπους με τους οποίους περιτριγυριζόμαστε και αντί να πιέζουμε τον εαυτό μας να ενταχθεί κάπου όπου δεν νιώθει επιθυμητός ή απλώς άνετα, να ψάχναμε για καλύτερους φίλους ή συνεργάτες ή συντρόφους. Και όπως είπε η ασύγκριτα αστεία Amy Poehler, “βρείτε μια ομάδα ανθρώπων που σας εμπνέουν και σας προκαλούν επιθυμία για συνεχή προσωπική βελτίωση, περάστε πολύ χρόνο μαζί τους και αυτό θα αλλάξει την ζωή σας.”

Credits | Κειμενο, Επεξεργασία & Γραφικά: Δέσποινα Κορτεσίδου, Φωτογραφία: Alfred Eisenstaedt. George Balanchine’s School, New York City 1936, Life Magazine