Θα κολυμπούσατε στ'ανοιχτά με λευκούς καρχαρίες;

change shark culling laws poster

Τις προάλλες καλέσαμε για δείπνο έναν φίλο ο οποίος δουλεύει σαν παραγωγός ντοκιμαντέρ στο BBC. Με τη γενική λόξα για κάθε γωνιά χλωρίδας και πανίδας, περίμενα αυτή την στιγμή πως και πως, έχοντας ένα σωρό ερωτήσεις να του κάνω.

Τα έφερε έτσι η κουβέντα και ξεκίνησε να μας λέει για εκείνη τη φορά που βούτηξε με ταυροκαρχαρίες στον κόλπο του Μεξικού. Για να σας μεταφέρω στο πεδίο της δράσης, μιας και στην περιοχή εκείνη οι καρχαρίες ταΐζονται, περιεργάζονται ειρηνικά τους δύτες με την ελπίδα να λάβουν μεζεδάκια. Όταν το γκρουπ τους έφτασε στα 16 μέτρα, έκατσαν όλοι οκλαδόν στην άμμο, πλάτη ο ένας με τον άλλον, και άρχισαν να πιέζουν ένα άδειο πλαστικό μπουκάλι, με την ελπίδα να προσεγγίσουν φιλοπερίεργους καρχαρίες. Μετά από κάποια λεπτά βασανιστικής αναμονής, από το βαθύ μπλε εμφανίστηκαν δέκα περίπου ταυροκαρχαρίες ποικίλων μεγεθών. Σε κάποιο σημείο, και ανατριχιάζω μόνο που το θυμάμαι και ας μην ήμουν παρούσα, δύο καρχαρίες πλησίασαν το πρόσωπό του στο ένα μέτρο περίπου, πριν απομακρυνθούν νωχελικά. Η περιγραφή μιας τέτοιας εμπειρίας μου προκαλεί ένα μαγικό συναίσθημα, ένα συνονθύλευμα ενθουσιασμού και φόβου. Στην ερώτησή μου μου όμως εάν ένιωσε και αυτός το ίδιο, απάντησε πως όχι και τόσο. “Σίγουρα όλο σου το σύστημα κατακλύζεται από αδρεναλίνη, πόσο μάλλον αν έχεις δύο σαγόνια γεμάτα κοφτερά νυστέρια τόσο κοντά στο πρόσωπό σου, αλλά ο φόβος ήταν τελείως απών στην περίπτωσή μου. Τις περισσότερες φορές οι καταδύσεις μας έχουν εξερευνητικό χαρακτήρα. Φωτίζεις σκοτεινές τρύπες, ελπίζοντας για καμία θαλάσσια χελώνα ή καμιά σμέρνα. Κυνηγάς την περιπέτεια και αυτό σου προκαλεί εκρήξεις αδρεναλίνης. Αυτή τη φορά όμως ήταν διαφορετικά: ήταν ότι πιο κοντινό έχω κάνει σε διαλογισμό. Ακούγοντας μόνο τον ήχο της καρδιάς και της αναπνοής σου, και παρατηρώντας αυτά τα μεγαλόπρεπα πλάσματα να γλιστρούν τόσο αρμονικά μέσα στον όγκο του νερού, ήταν τα πιο γρήγορα και απολαυστικά 20 λεπτά της ζωής μου.”

Και μετά συμπλήρωσε ότι θέλει να κολυμπήσει με λευκούς καρχαρίες, στην οποία δήλωση η θεότρελη συγκάτοικός μου συμφώνησε. Και δεν ακούσατε το καλύτερο, θέλουν να κολυμπήσουν με λευκούς καρχαρίες χωρίς κλουβί. Σε περίπτωση που δεν ξέρετε την αναλογία ενός λευκού καρχαρία και ανθρώπου, επιτρέψτε μου να σας διαφωτίσω: είναι τα μεγαλύτερα σαρκοφάγα ψάρια που σαρώνουν τις θάλασσες αυτού του πλανήτη και μπορούν να φτάσουν τα οκτώ με δέκα μέτρα σε μήκος όταν ενηλικιωθούν. Αν με ρωτάτε δεν θα το έκανα ποτέ, το να βρεθώ στα ανοιχτά και να κολυμπήσω με έναν λευκό καρχαρία έξι φορές το μέγεθός μου δεν είναι ο επιθυμητός μου τρόπος να αποδημήσω στην χώρα του ποτέ μα ποτέ. Και για να ξεκαθαρίσουμε κάτι, οι καρχαρίες δεν είναι τα δαιμονοποιημένα αρπακτικά που οι άνθρωποι θέλουν να πιστεύουν. Περίπου δέκα με δεκαπέντε άνθρωποι (μόνο!) σκοτώνονται κάθε χρόνο από επιθέσεις καρχαριών, και αυτό συμβαίνει από ανθρώπινο λάθος. Όταν οι καρχαρίες δαγκώνουν το κάνουν από περιέργεια και θέληση για εξερεύνηση. Προφανώς, όμως αν κάποιος παραβιάσει τον προσωπικό τους χώρο, ή νιώσουν κίνδυνο, ή είναι εξαιρετικά πεινασμένοι, θα επιτεθούν με την πλήρη δύναμή τους μετατρέποντας το θήραμα τους σε τροφή για ψάρια.

Περιττό, να πω πως σέβομαι και θαυμάζω απεριόριστα την λεπτοδουλειά που έκανε η εξέλιξη σε συνεργασία με την φύση, τέτοια πλάσματα είναι οι καρυάτιδες των θαλάσσιων οικοσυστημάτων αυτού του πλανήτη, αλλά σε κάτι τέτοιες περιστάσεις θέλω να μαθαίνω από τη φύση. Εάν εξαίσιοι κολυμβητές και φυσικά θηράματα των καρχαριών, όπως οι φώκιες παραδείγματος  χάριν, κολυμπούσαν στα ανοιχτά παρουσία τους, θα ήταν απόπειρα αυτοκτονίας. Άρα τι μας κάνει να πιστεύουμε πως εμείς πως έχουμε την παραμικρή ελπίδα; Είναι η άγνοια κινδύνου που έχουμε, ή η έπαρση πως επειδή έχουμε μελετήσει την συμπεριφορά αυτών των κοιτών μπορούμε και να προβλέψουμε τις πράξεις τους; Ή είναι κάτι τελείως διαφορετικό που μας οδηγεί σε αυτή την αλλοπρόσαλλη κατάσταση, όπου μπορούμε να υπάρξουμε ανά πάσα στιγμή έρμαιο των διαθέσεών τους, αποτέλεσμα εκατομμυρίων ετών εξέλιξης και κυριαρχίας στους υδάτινους όγκους; Ακολουθώντας το τρένο της σκέψης μου, αναζήτησα τους λόγους που θα οδηγούσαν κάποιον να καταπατήσει τα ένστικτα επιβίωσής του και να τα παίξει όλα μπόμπα χαρακίρι για να κολυμπήσει πλάι σε αυτά τα μεγαλόπρεπα πλάσματα, χωρίς κανένα δίχτυ ασφαλείας;

Προσωπικά, θα απέδιδα αυτήν την απερίσκεπτη απόφαση στην απόσταση που έχουμε δημιουργήσει στην καθημερινότητά μας με την φύση, και πόσο αποζητούμε μια ειλικρινή και αφιλτράριστη επαφή μας της. Ο δυτικός τρόπος ζωής μας έχει επιβάλει, σχεδόν, την ολοκληρωτική, ενίοτε, αποξένωση από τη γη, και τη ζωή στα τσιμεντένια κλουβιά στα οποία μετά χαράς κατοικούμε. Η μόνη επαφή πολλών ανθρώπων με την άγρια φύση στις μεγαλουπόλεις όπου ζούνε, είναι οι επιδρομές ορδών περιστεριών στα ψίχουλα ενός σάντουιτς στο πάρκο. Δημιουργήσαμε αυτόν τον τεχνητό, πλαστικό κόσμο γύρω μας, όπου καθετί και καθένας επιτάσσεται στις προσταγές μας, με τα λόγια και οι πράξεις μας να είναι σχεδόν ολοκληρωτικά εξαγοράσιμα. Δεν είναι λοιπόν ανήκουστο το γεγονός πως ο καθένας από εμάς κρίνει πως οι επιθυμίες του είναι το αστέρι στο κέντρο του ηλιακού μας συστήματος, ο σκοπός αγιάζει, σχεδόν, όλα τα μέσα, έτσι δεν λένε; Διαπιστώνω πια πως όσο πιο “πολιτισμένος” γίνεται ο τρόπος ζωής μας, με τα ανώτερα προϊόντα του όπως την υψηλή τέχνη, τη φιλοσοφία και τις επιστήμες, τόσο περισσότερο ασελγούμε εις βάρος της ισορροπίας του πλανήτη μας. Μια τέτοια απαιτητική κοινωνία αδυνατεί να ικανοποιήσει τις εξειδικευμένες ανάγκες της, εκτός κι αν αναπτύξει ταξικές διαφορές, και την βάση της πυραμίδας η οποία εθελοντικά ή όχι ικανοποιήσει όλες τις παράλογες απαιτήσεις της.  Και ενώ η βάση της πυραμίδα βυθίζεται κάτω από το βάρος τέτοιων δραστηριοτήτων, η κορυφή της ολοένα και χάνει την επαφή με την φύση των αναγκών της.

Αμέτρητοι “απολίτιστοι”, στην πλειονότητάς τους, λαοί συμβιβάστηκαν με την αδυναμία τους να κινήσουν τα νήματα της φύσης, με το πολύ πρόσφατο παράδειγμα των ιθαγενών της Βόρειας Αμερικής, και τα πιο ειλικρινή λόγια που ειπώθηκαν ποτέ για την αλαζονεία των λευκών ανθρώπων εις βάρος της φύσης. Ο αρχηγός Si’ahl (που μετονομάστηκε σε Seattle αργότερα) της φυλής Dkhw’Duw’Absh εξέφρασε μια ειλικρινή κραυγή για οικολογική συνείδηση στον κυβερνήτη και επίτροπο των ινδιάνικων υποθέσεων της Επικράτειας της Ουάσιγκτον Isaac Stevens, όταν του ζητήθηκε να παραδώσει τη γη τους στους λευκούς “αδελφούς”, αιώνες πριν οι λαοί της δύσης αρχίσουν να ανησυχούν για την οικολογική επίπτωση του τρόπου ζωής τους. Ο μεγάλος αρχηγός μιλάει για την συνειδητοποίηση που επιβάλλεται να βαραίνει τις πλάτες της αλαζονείας των προνομιούχων λαών αυτού του κόσμου, πως είμαστε μια ίνα του ιστού της ζωής και όχι ολόκληρος ο ιστός. Αυτή η διαπίστωση γεννά την αίσθηση της πολυτιμότητα της γης μας, και της ευθύνης μας να την σεβόμαστε, ένα καυστικό προσωπικό και πολιτικό θέμα.

Και παραθέτω μέρος της επιστολής του:

«Ο μεγάλος αρχηγός στην Ουάσιγκτον μηνάει πως θέλει να αγοράσει τη γη μας. Ο λευκός δεν καταλαβαίνει τους τρόπους μας. Ένα κομμάτι γης μοιάζει σ’ αυτόν μ’ ένα οποιοδήποτε κομμάτι, γιατί είναι ένας ξένος που έρχεται μέσα στην νύχτα και παίρνει ό,τι έχει ανάγκη. Η γη δεν είναι σύντροφός του, αλλά εχθρός του. Με την απληστία του θα την καταβροχθίσει και δε θ’ αφήσει πίσω του τίποτα παρά μόνο ερημιά… Το πεντακάθαρο νερό που κυλά στα ρυάκια και τα ποτάμια, μεταφέρει στο διάβα του και το αίμα των προγόνων μας. Το μουρμουρητό του είναι η φωνή τους. Κάθε φευγαλέα αντανάκλαση του φωτός επάνω στο διάφανο νερό των λιμνών εξιστορεί γεγονότα και παραδόσεις από την ζωή του λαού μας. […] Δεν καταλαβαίνω… οι τρόποι μας είναι διαφορετικοί από τους δικούς σας. Η όψη των πόλεων σας κάνει κακό στα μάτια του ερυθρόδερμου. Ο θόρυβος ταράζει τα αυτιά μας. Αλλά αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή είμαι ένας άγριος και δεν καταλαβαίνω… Την αδικαιολόγητη απαίτηση να αγοράσετε τη γη μας, θα την σκεφθούμε όμως προσεκτικά… Αν δεχτούμε, θα βάλω έναν όρο… Ο λευκός άνθρωπος θα πρέπει να συμπεριφέρεται στα ζώα σαν να είναι αδέλφια του. Είμαι άγριος και δεν καταλαβαίνω γιατί ο λευκός αφήνει πίσω του χιλιάδες νεκρούς βίσωνες, πυροβολώντας τους μόνο για το κέφι του μέσα από το σιδερένιο άλογο που καπνίζει, ενώ εμείς δεν σκοτώνουμε παρά μόνο για να τραφούμε… Τι είναι ο άνθρωπος χωρίς τα ζώα; Εάν εξαφανίζονταν όλα τα ζώα, ο άνθρωπος θα πέθαινε από μεγάλη πνευματική ερημιά. Ό,τι συμβεί στα ζώα θα συμβεί σύντομα και στον άνθρωπο. Ξέρουμε τουλάχιστον αυτό: η γη δεν ανήκει στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος ανήκει στην γη. Κι ακόμα ξέρουμε πως εμείς δεν δημιουργήσαμε τον ιστό της ζωής, αλλά αποτελούμε μόνο μια απλή κλωστή του. Εάν προκαλέσουμε κάποια καταστροφή στον ιστό, οι συνέπειες θα έρθουν και σε εμάς τους ίδιους… Πρέπει να το πάρουμε απόφαση: η νύχτα και η ημέρα δεν μπορούν να υπάρξουν μαζί, την ίδια στιγμή… Θα την σκεφθούμε ωστόσο την πρόταση σας. […] Τι να πενθήσω; Τι να πενθήσω απ’ τον αφανισμό του λαού μου; Οι λαοί αποτελούνται από ανθρώπους και οι άνθρωποι έρχονται και φεύγουν όπως τα κύματα της θάλασσας. Ο καιρός της δικής σας παρακμής είναι ακόμα μακριά αλλά κι αυτός θα ‘ρθει. Κανείς δεν ξεφεύγει από το γραφτό του. Μολύνετε το κρεβάτι σας και μια νύχτα θα πάθετε ασφυξία από τα ίδια σας τα απορρίμματα. Αν ξέραμε τα όνειρα του λευκού… Ο Θεός σας προσφέρει κυριαρχία στα ζώα, τα δάση και τους ερυθρόδερμους για τον δικό του προφανώς λόγο. Όμως αυτός ο λόγος είναι ένα αίνιγμα για μας. Είναι κάτι που δεν καταλαβαίνουμε, όταν όλοι οι βίσωνες εξοντώνονται, τα άγρια άλογα δαμάζονται, οι απόκρυφες γωνιές του δάσους μολύνονται από τους ανθρώπους και η όψη των λόφων που είναι γεμάτη από λουλούδια γεμίζει από τα καλώδια του τηλεγράφου. Πού είναι η λόχμη; Εξαφανισμένη. Πού είναι ο αετός; Εξαφανισμένος. Αυτό είναι το τέλος της ζωής και η αρχή του θανάτου. Όταν ο τελευταίος Ινδιάνος λείψει από τη γη κι ο λευκός θα φέρνει στην μνήμη του τον λαό μου μόνο σαν έναν αρχαίο θρύλο, οι ψυχές των νεκρών μας θα ταξιδεύουν σαν το σύννεφο επάνω από τον κάμπο, θα γεμίζουν τις ακρογιαλιές και θα φιλοξενούνται στα δάση που αγάπησαν, όπως το μωρό που αγαπά τον χτύπο της μητρικής καρδιάς. Ο λευκός δε θα ‘ναι ποτέ μόνος σ’ αυτόν τον τόπο. Ας μεταχειριστεί λοιπόν τον λαό μου με δικαιοσύνη και ειλικρίνεια, γιατί στους νεκρούς δεν λείπει η δύναμη. Μίλησα για θάνατο. Δεν υπάρχει όμως θάνατος, παρά μόνο αλλαγή κόσμων».

Για να κλείσω, και να απαντήσω την ερώτησή μου, κολυμπώντας δίπλα σε πλάσματα τόσο μεγάλα και επιβλητικά όπως φάλαινες και καρχαρίες, θα μπορούσε να είναι μια κραυγή για την ανάγκη μας να επανασυνδεθούμε με την φύση, μια επαφή που θυσιάσαμε για να απολαύσουμε τα πλεονεκτημάτων του πολιτισμού μας, και να αγγίξουμε ένα είδος  πνευματικής πληρότητας. Ακόμα, αδιαμφισβήτητα, ο καθείς μπορεί να συνειδητοποιήσει την αδυναμία της θέλησής του, και της επιβολής του επάνω σε αυτά τα κήτη παρά μόνο εάν είναι φυλακισμένα ή νεκρά. Τέτοιες στιγμές ξεπερνούν τα στεγανά της ομορφιάς και της αποδοτικότητας, όπως την κατασκευάσαμε για να πληροί τις ανάγκες και τις επιθυμίες μας.

Ενδεχομένως. Αλλά μπορεί και όχι. Τι ξέρω εγώ άλλωστε, μια βιολόγος είμαι.

Ποια είναι η άποψή σας πάνω σε αυτό το θέμα; Έχω αυτή την απορία από τότε που ήμουν παιδί και ξύπνησε ξανά μέσα μου προάλλες. Θα με ενδιέφερε πολύ να ακούσω και εσάς.

Κειμενο: Δέσποινα Κορτέσιδου, Πόστερ: change shark culling laws poster